بايد در ستون‌هاى مسجد تغييراتى حاصل شود ؛ ولى مشايخ مدينه با اين پيشنهاد به دليل آن‌كه ستون‌هاى سنگى دقيقاً در مكان ستون‌هايى است كه محمّد رسول اللَّه صلى الله عليه و آله آن را بر پا ساخته بود ، مخالفت و ممانعت جدّى كردند . عمل آنان از نظر حقير كارى بسيار پسنديده و اصولى بوده است ؛ زيرا اگر جاى ستون‌ها تغيير مىكرد ، تمامى منابع تاريخى و احاديث موجود در وصف جنبه‌هاى دينى - تاريخى بناى مسجد رسول اسلام ، از ابتدا تا قرون بعدى ، غيرقابل درك و تشخيص و تطبيق با وضع بنا مىشد و اين وضع راه تحقيق را بر همهء پژوهندگان تاريخ مدينه مسدود مىنمود . به هر تقدير ، توسعهء مسجد را از جانب شرق حجره‌ها آغاز كردند ؛ به اين نحو كه در طول جنوب به شمال مناره رئيسه تا ركن مخزن‌الأغوات عرضى در حدود 4 يا 5 ذراع در نظر گرفتند . توسعهء ديگر در سمت شامى يا شمالى بناى مسجدالنّبى و به دنبال حدّ توسعهء انجام‌شده از سوى مهدى عبّاسى صورت پذيرفت . مجموعاً با آنچه در شرق مسجدالنّبى تحقّق پذيرفت ، 1293 مترمربّع به كلّ مساحت مسجد افزوده شد كه با اين افزايش ، مساحت مجموعهء بناى مسجد به 10303 مترمربّع رسيد . اين متراژ با آنچه بتنونى در « الرّحلة الحجازيه » ص 208 مورد احتساب قرار داده ، مطابقت دارد . بتنونى ، طول مسجد را 25 / 116 و عرض آن را در سمت قبلى 35 / 86 متر و در سمت شامى 66 متر دانسته است . به استثناى حجرهء مباركه و محراب نبوى ، عثمانى ، سليمانى ، منبر و منارهء رئيسه ، بقيّهء تأسيسات و اماكن مسجد به دست تعمير و مرمّت افتاد . ستون‌ها را با سنگ قرمز ، تجديد بنا نمودند و آن را با سنگ مرمر روسازى كرده و با نقوش زيبا به آب طلا زينت بخشيدند . زمين مسجد را از باب‌السّلام تا منارهء رئيسه و از آنجا تا مخزن‌الأغوات و باب‌الرّحمة با سنگ مرمر مربّع‌شكل مفروش كردند و آنگاه به تعمير اساسى گنبدهاى كوچك و سقف مسجد همت گماشتند . آنان گنبد ، محراب عثمانى ، قبّهء باب‌السّلام و ديگر گنبدهاى كوچك را با لوح‌هاى آهنين روكش ، مستحكم ساختند .